Türkiye Gazeteciler Sendikası Kocaeli Temsilciliği olarak Kocaeli yerelinde çalışan gazetecilerin ekonomik ve sosyal sorunlarını bilimsel verilerle ortaya koymak ve çözüm noktasında çalışma yapmak amacı ile kapsamlı bir anket yaptı.
Temsilcilik tarafından yapılan açıklama şöyle:
”Türkiye Gazeteciler Sendikası Kocaeli Temsilciliği olarak Kocaeli yerelinde çalışan gazetecilerin ekonomik ve sosyal sorunlarını bilimsel verilerle ortaya koymak ve çözüm noktasında çalışma yapmak amacı ile kapsamlı bir anket yaptık. Anketimize aktif olarak gazetecilik yapan 97 meslektaşımız katıldı.
Kocaeli’de aktif olarak çalışan 200’e yakın gazeteciden 97’sinin ankete katılması ortaya çıkan sonuçların genellemesi açısından büyük öneme sahip.
Yaptığımız anket verileri aslında Türkiye’de sadece Kocaeli’de değil tüm illerde ve ulusal medyada gazetecilerin hangi ekonomik ve sosyal koşullarda çalıştığını çok net ortaya koyuyor.
Ankette, demografik yapı ve eğitim durumu, gelir düzeyi ve ekonomik yaşam, çalışma koşulları ve haklar, mesleki memnuniyet ve gelecek kaygısı başlıklarında yaptık. Bu başlıklar altında ortaya çıkan sonuçlar gazetecilerin çalışma koşulları konusunda çarpıcı veriler ortaya koydu.
- Demografik Yapı ve Eğitim Durumu
Cinsiyet Dağılımı: Katılımcıların yüzde 60,4 erkek, yüzde 39,6’sı kadındır
Deneyim: Sektörde 10 yıl ve üzeri deneyime sahip olanlar yüzde 46 ile en büyük grubu oluşturuyor. Bu, Kocaeli medyasının tecrübeli bir kadroya sahip olduğunu gösteriyor.
Eğitim: Katılımcıların yüzde 50’si lisans mezunudur. Ancak lise mezunu çalışan oranının yüzde 27 gibi yüksek bir seviyede olması, sektördeki “alaylı” yapısının sürdüğünü kanıtlıyor.
- Gelir Düzeyi ve Ekonomik Yaşam
Düşük Ücret Sarmalı: Katılımcıların yüzde 26’sı (yaklaşık 4’te 1’i) asgari ücret veya altında bir gelirle geçinmeye çalışıyor. En yoğun kümelenme yüzde 35 ile 28.000 TL – 35.000 TL bandında.
Temel İhtiyaçlar: Ankete katılanların yüzde 57’si maaşının temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediğini belirtirken, yüzde 23’ü ise “zor yetiyor” diyor.
En Büyük Gider: Gazetecileri en çok zorlayan harcama kalemi açık ara kira (yüzde 37). Onu faturalar ve gıda harcamaları takip ediyor.
- Çalışma Koşulları ve Haklar
Mesai Saatleri: Yasal sınır olan 48 saatin üzerinde çalışanların oranı yüzde 65. Hatta katılımcıların yüzde 21’i haftalık 55 saatin üzerinde çalışıyor.
Fazla Mesai Ücreti: Uzun çalışma saatlerine rağmen katılımcıların yüzde 45’i fazla mesai ücreti almadığını ifade ediyor.
Sigorta ve Güvence: Çalışanların yüzde 34’ü sigortasının net maaş üzerinden yatırılmadığını belirtiyor. Bu durum, gelecekteki emeklilik hakları açısından büyük bir hak kaybına işaret ediyor.
Yıllık İzin: Katılımcıların yüzde 30’u yıllık izin hakkını ya hiç kullanamıyor ya da ancak kısmen kullanabiliyor.
- Mesleki Memnuniyet ve Gelecek Kaygısı
Değer Görme: “Kurumumda kendimi değerli hissediyorum” diyenlerin oranı yalnızca yüzde 39. Yüzde 22’lik bir kesim ise kesinlikle değerli hissetmiyor.
İşten Çıkarılma Korkusu: Gazetecilerin yüzde 34’ü her an işten çıkarılma kaygısı taşıyor.
Bağımsızlık: Editöryal bağımsızlık puanı 5 üzerinden ortalama 3 civarında seyrediyor; bu da yerel basındaki baskı veya otosansür mekanizmalarının varlığını hissettiriyor.
Yapay Zekâ: Sektörü tehdit eden yapay zeka konusunda gazeteciler şimdilik çok endişeli değil; yüzde 57’si yapay zekanın işlerini elinden alacağını düşünmüyor.
YOKSUL TECRÜBELİLER
Kocaeli, ekonomik dinamizmi ve yoğun gündemiyle gazetecilik mesleği için Türkiye’nin en hareketli illerinden biri olmasına rağmen, bu hareketlilik ne yazık ki çalışanların refahına yansımıyor. Yaptığımız ankette sektör çalışanlarının yüzde 46 gibi büyük bir oranının 10 yıl ve üzeri deneyime sahip “kıdemli” isimlerden oluştuğunu gösteriyor. Ancak bu tecrübe birikimi, mesleki güvence veya ekonomik tatmin sağlamaya yetmiyor. Aksine, Kocaeli basını bugün “tecrübeli ama yoksul” bir çalışan profiliyle karşı karşıya. 10 yıl ve üstü tecrübesi olanlar dahi ekonomik anlamda asgari şartlar yakalayabilmiş değil.
SADECE HAYATTA KALIYORUZ
Anketin en çarpıcı sonuçları kuşkusuz ekonomik verilerde gizli. Katılımcıların yüzde 26’sı asgari ücret veya altında bir gelirle yaşam mücadelesi verirken, çoğunluğun (28-35 bin TL bandında) aldığı ücretler günümüz ekonomik şartlarında ancak “hayatta kalmaya” yetiyor. Nitekim gazetecilerin yüzde 80’i maaşının temel ihtiyaçlarını karşılamada yetersiz kaldığını ifade ediyor. Bu tablonun en ağır yükünü ise kira giderleri oluşturuyor; her üç gazeteciden biri için en büyük finansal gider yüksek kira bedelleri.
MEDYA BİR SÖMÜRÜ ALANI
Ekonomik darboğaza, yasaların hiçe sayıldığı çalışma saatleri eşlik ediyor. Katılımcıların yüzde 65’i haftalık 48 saatlik yasal sınırı aşarken, her beş gazeteciden birinin haftada 55 saatin üzerinde çalışması, sektördeki iş yükünün insani sınırları zorladığını gösteriyor. Daha da vahimi, bu fazla mesailerin karşılığını alamayanların oranının yüzde 45 olmasıdır. Sigorta primlerinin net maaş üzerinden yatırılmaması (yüzde 33) ve yıllık izinlerin tam kullanılamaması gibi yapısal sorunlar, Kocaeli medyasının aslında tam bir sömürü alanı olduğunu gözler önüne seriyor.
MOTİVASYON KIRILIYOR
Mesleki tatmin ve gelecek vizyonu açısından bakıldığında, gazetecilerin sadece yüzde 39’unun kurumunda kendini değerli hissetmesi, editoryal bağımsızlık puanının orta seviyelerde kalması ve her üç kişiden birinin işten çıkarılma korkusu yaşaması, sektördeki motivasyon kırılmasını derinleştiriyor. İlginç bir veri olarak, gazeteciler yapay zekayı bir tehdit olarak görmezken (yüzde 57), asıl tehdidi liyakatsizlik, iletişim fakültesi dışından sektöre girişler ve patronaj ilişkileri olarak tanımlıyor.
HAYATTA KALMA SINAVI
Kocaeli medyası, nitelikli ve deneyimli bir insan kaynağına sahip olmasına rağmen, bu potansiyeli sömürü düzeni ve güvencesizlik içinde eritmektedir. Gazeteciler, kentin sorunlarını yazarken kendi sorunlarının altında ezilmekte; “dördüncü kuvvet” olma iddiası, geçim derdi ve işsizlik korkusuyla gölgelenmektedir. Üstüne bir de yerleşik iş kültürü eklendiğinde gazeteciler çoklu bir kriz içinde kalmış haldeler. Fazla mesaisi ödenmeyen, sigortası eksik yatırılan, iş tanımı dışında her işte çalıştırılan ve buna alıştırılan bir iş kültürü bu. Gazeteciler bugünlerini endişe içinde geçirirken emekliliklerini şimdiden gözden çıkarmış vaziyetteler.
NİTELİKLİ BASIN KALMAYACAK
Sonuç olarak yaptığımız anketten sonra ortaya çıman sonuç raporu, yerel basının sürdürülebilirliği için acil bir sendikal müdahalenin ve yapısal reformun şart olduğunu gösteriyor. Eğer düşük ücretler, ödenmeyen mesailer ve güvencesiz çalışma koşulları kanıksanmaya devam ederse, Kocaeli’de kamuoyunun haber alma hakkını savunacak nitelikli bir basın kadrosu bulmak yakın gelecekte imkânsız hale gelecek. Meslek onuru ile açlık sınırı arasına sıkışan Kocaeli gazetecisi, bugün artık sadece haber peşinde değil, aynı zamanda temel bir yaşam hakkı ve adalet peşinde.
ÇÖZÜMÜ ORTAKLAŞTIRMALIYIZ
Verilerle ortaya çıkan bur tablo karşısında sendika olarak acil alınması gereken önlemleri de ortaya koymak gerektiğini kanısındayız. Gazetecilerin maaşların yoksulluk sınırı baz alınarak iyileştirilmesi ve taban ücret uygulamasının hayata geçirilmesi yaşanan ekonomik sorunların bir nebze de olsa iyileşmesini sağlayacaktır. Aksu halde taban ücreti asgari ücret olan mesleğin geliştirilmesi, kalitesinin korunması mümkün olmayacaktır.
Fazla mesai, sigorta ve yıllık izin haklarının ihlali konusunda ilgili kurumlar tarafından denetimler medya patronlarına haber verilmeden yapılmalıdır. SGK, BİK ve İŞKUR iş yerlerinde Basın İş Kanunun eksiksiz bir şekilde uygulanıp uygulanmadığını denetlemeli ve gerekli önlemleri almalıdır.
Elbette tüm bu ortaya çıkan veriler ve önerilerimiz şunu çok açık ortaya koyuyor. Sendikasız ve iş güvencesiz bir ortamın yaratıldığı basın sektörü örgütsüz olması nedeniyle bu tablo ile karşı karşıya. Tüm meslektaşlarımızı bu yoksulluk darboğazından kurtulmak, insan onuruna yaraşır çalışma koşulları, güvenceli iş, güvenceli bir gelecek için sendikalı olmaya davet ediyoruz.”
